Het aantal nieuwe plantensoorten in onze wilde flora groeit sneller dan ooit. Deze toename is grotendeels het gevolg van menselijk handelen. Hoewel sommige uitheemse soorten kunnen bijdragen aan meer biodiversiteit, vergroot de massale introductie van tuin- en waterplanten ook het risico op invasieve exoten die schade of overlast veroorzaken. In deze blog bespreken we waarom uitheems groen steeds vaker voorkomt en wat dat betekent voor biodiversiteit en leefomgeving.
Help bijen, vlinders en andere nuttige insecten met het planten van 38 inheemse bloemsoorten met Buzz Bloemenmengsel!
Van voedselbron tot bedreiging
Planten ontsnappen al jarenlang uit tuinen, bloempotten en plantenbakken. Sommige soorten belanden onbedoeld in de natuur. Deze zogenoemde meelifters liften bijvoorbeeld mee met kuipplanten of worden verspreid via producten zoals vogelvoer. Andere uitheemse soorten worden bewust aangeplant in plantsoenen, parken en andere openbare ruimtes.
Exotische soorten als sneeuwbes en vuurdoorn zijn met hun bessen een aanwinst voor de biodiversiteit.
*Weergave van sneeuwbes, waar bosmuizen profiteren van de bessen.
Niet alle uitheemse soorten zijn schadelijk. Sterker nog, sommige leveren juist een waardevolle bijdrage aan de biodiversiteit. Zo bieden vroege bloeiers zoals vroege wolfsmelk en rode ribes al vroeg in het voorjaar nectar en stuifmeel aan insecten die uit hun winterslaap ontwaken. Ook de bessen van sneeuwbes en vuurdoorn vormen midden in de winter een belangrijke voedselbron voor onder meer bosmuizen en trekvogels.
De Japanse duizendknoop: van sierplant tot gevreesde exoot
Toch schuilt er ook een risico in de groeiende aanwezigheid van uitheemse planten. Een klein deel ontwikkelt zich tot een invasieve exoot: een soort die zich snel verspreidt, inheemse planten verdringt en aanzienlijke schade kan veroorzaken. Dit kan leiden tot een afname van de biodiversiteit, economische schade in de landbouw of zelfs gezondheidsproblemen.
Een bekend voorbeeld is de Japanse duizendknoop, die oorspronkelijk als sierplant naar Europa werd gehaald en vanuit botanische tuinen in de natuur terechtkwam. Ook watercrassula, een moerasplant afkomstig uit Nieuw-Zeeland, vormt een groeiend probleem. Deze soort overwoekert oevers van vennen en duinplassen en vormt dichte matten op het wateroppervlak. Hierdoor bereiken zuurstof en licht het water nauwelijks nog, waardoor planten en dieren onder water kunnen verdwijnen. Kwetsbare oevervegetaties en andere pionier gemeenschappen, die toch al onder druk staan, worden hierdoor verder verdrongen.
*Weergave van Japanse Duizendknoop, exotische soort in Nederland.
Snoeien voordat het woekert
In Nederland gelden relatief weinig beperkingen voor de import van planten. Daardoor krijgen veel uitheemse soorten de kans om zich te vestigen, waarvan een klein deel kan uitgroeien tot een invasieve exoot. Het huidige beleid is gebaseerd op een negatieve lijst: alleen soorten die expliciet zijn verboden, mogen niet worden ingevoerd of verhandeld. Een alternatief is een positieve lijst, waarop juist staat welke soorten wél zijn toegestaan.
Het nadeel van een negatieve lijst is dat kwekers en handelaren bij een verbod vaak uitwijken naar een soort die sterk lijkt op de verboden plant. Hierdoor kunnen steeds nieuwe varianten op de markt verschijnen, waarvan de risico's voor natuur en biodiversiteit nog onvoldoende bekend zijn.
Tegelijkertijd blijft het lastig om vooraf te voorspellen welke soorten problematisch zullen worden. Zodra een invasieve exoot zich eenmaal in het wild heeft gevestigd, is bestrijding vaak kostbaar en moeilijk. Daarom is vroegtijdig ingrijpen essentieel. Door risicovolle soorten snel te signaleren en waar nodig import en handel te beperken, kan veel schade aan natuur, landbouw en leefomgeving worden voorkomen.
Plant inheems!
Inheemse planten zijn van groot belang voor biodiversiteit, omdat ze van nature voorkomen in Nederland en daardoor perfect zijn afgestemd op lokale insecten, vogels en andere dieren. Ze bieden voedsel, schuilplaatsen en nestgelegenheid, waardoor ze een onmisbare schakel vormen in een gezond ecosysteem.
Buzz is één meerjarig bloemenmengsel met wel 38 inheemse plantensoorten! Speciaal samengesteld om wilde bijen, vlinders en andere bestuivers aan te trekken. Een must-have voor een biodiverse en natuurlijke tuin. Bekijk hier Buzz Bloemenmengsel.
*Bron: artikel van Leni Duistermaat & Barbara Gravendeel
Naturalis Biodiversity Center & Hortus Botanicus Leiden uit Statusrapport Nederlandse Biodiversiteit 2025.
