De Aziatische hoornaar, officieel de geelpoothoornaar genoemd, is een invasieve exoot die sinds 2017 in Nederland voorkomt. Deze soort vormt een bedreiging voor honingbijen, wilde bijen en de biodiversiteit. Tegelijk wordt ze regelmatig verward met de Europese hoornaar: een beschermde en nuttige inheemse soort.
In dit artikel lees je hoe je de Aziatische hoornaar herkent, hoe haar nesten eruitzien en waarom het belangrijk is om de soorten van elkaar te kunnen onderscheiden.
De Europese hoornaar en de Aziatische hoornaar
Het is belangrijk om het verschil te herkennen tussen de soorten, omdat ze beide een heel andere impact hebben op mens, natuur en biodiversiteit.
De Europese hoornaar is een inheemse en tevens beschermde soort. Ze speelt een nuttige rol in het ecosysteem door andere insecten te eten en mag daarom niet bestreden of verstoord worden.
De Aziatische hoornaar daarentegen is een invasieve exoot sinds 2017 in Nederland. Deze soort vormt een ernstige bedreiging voor:
• Honingbijen en wilde bijen
• Bestuiving van planten en gewassen
• De algehele biodiversiteit
De meest opvallende kenmerken waarmee de Aziatische hoornaar zich onderscheidt van de Europese hoornaar zijn een zwart borststuk, gele uiteinden van de poten (vandaar de naam: geelpoothoornaar) en een duidelijke gele band op het achterlijf. De Europese hoornaar heeft een roodbruin borststuk en roodbruine poten met een overwegend geel achterlijf. De Aziatische hoornaar is met haar 2,5 tot 3 cm iets kleiner dan de Europese hoornaar, die 3 tot 4 cm groot kan zijn.
Aziatische hoornaar: nesten bouwen
De Aziatische hoornaar bouwt haar nesten stap voor stap gedurende het seizoen. Het is belangrijk om te weten dat een nest niet meteen van de Aziatische hoornaar hoeft te zijn. De eerste nesten van inheemse hoornaars en wespen lijken namelijk sterk op elkaar. Zelfs experts kunnen deze embryonesten vaak niet goed onderscheiden. Pas wanneer de hoornaar of wesp zelf wordt waargenomen, is duidelijk om welk type soort het nest gaat.
Belangrijk is dan ook om terughoudend te zijn met het massaal bestrijden van nesten, omdat dit kan resulteren in het verwijderen van nesten van inheemse wespensoorten. Daarmee schiet men het doel, het beschermen van de biodiversiteit, voorbij.
Mocht je denken dat je een beginnend nest van de geelpoothoornaar/Aziatische hoornaar hebt gevonden, verwijder het dan niet zelf. Stuur ons een mail, zodat wij met je mee kunnen kijken en eventuele vervolgstappen kunnen bespreken.
Twee soorten nesten
Een kolonie Aziatische hoornaars, of geelpoothoornaars, bouwt gedurende het seizoen twee typen nesten. Deze zijn te onderscheiden in:
1. Het primaire nest
2. Het secundaire nest
Uiterlijk van het primaire nest
Het primaire nest is het nest waarin de koningin zich heeft gevestigd en haar eerste werksters grootbrengt. Bij het volgroeien van het nest krijgt het meer herkenbare kenmerken, zoals lange, golvende lijnen. Het nest is tevens herkenbaar aan enkele luchtbubbels aan de buitenkant. Let op: deze luchtbubbels komen ook voor bij nesten van de Europese hoornaar.
Het nest heeft, in tegenstelling tot de Europese variant, een mix van grijs- en geelbruine kleuren en is in combinatie met de structuur te herkennen als een nest van de Aziatische hoornaar.
Dit primaire nest wordt voornamelijk gebouwd op beschutte plekken, zoals aan het plafond van schuurtjes, zolders, onder afdakjes en in vogelnestkastjes. Dit wijkt niet veel af van de plekken waar andere wespensoorten hun beginnende nesten bouwen.
Uiterlijk van het secundaire nest
Wanneer het nest volgroeid is, wordt er in de zomer een tweede nest gebouwd. Dit nest wordt volledig gebouwd door de werksters, terwijl het eerste nest door de koningin werd gebouwd. Dit nest bevindt zich op een hoogte van minstens 10 meter, bijvoorbeeld in de kruin van een boom. Na verloop van tijd verhuist de koningin definitief van het primaire nest naar het secundaire nest, waarbij het primaire nest langzaam uitsterft.
Ontwikkeling van de Aziatische hoornaar
In het voorjaar komt de bevruchte koningin uit haar winterslaap. Ze gaat op zoek naar een beschutte plek om het eerste nest te bouwen. Na ongeveer zes weken komen de eerste werksters uit. Deze helpen mee met het verder bouwen van het nest en zorgen voor de larven, waardoor het nest snel blijft groeien.
Wanneer het nest overbevolkt raakt, zoeken de werksters een nieuwe plek voor het tweede nest en bouwen dit. De koningin verhuist naar het tweede nest, waar zij opnieuw haar eieren zal leggen. Dit is ook het moment waarop imkers vaker hoornaars bij hun kasten zien vliegen, omdat in de zomer het hoornaarsnest op zijn piek zit en al deze werksters eiwitrijk voedsel zoeken. Bijen zijn een ideale eiwitbron en bovendien een gemakkelijke prooi.
Vanaf september legt de koningin onbevruchte eitjes waaruit mannetjes komen, en eitjes waaruit nieuwe koninginnen ontstaan. In oktober en november vliegen zij uit. Na de paring zal de nieuwe koningin een plek zoeken om in winterslaap te gaan, bij voorkeur onder boomschors van dode bomen, in de humuslaag of in houtstapels. De mannetjes, de oude koningin en de werksters sterven vervolgens.
Overlast van de Aziatische hoornaar?
De Aziatische hoornaar jaagt actief op talloze soorten insecten, waarbij honingbijen een makkelijke prooi zijn. Dit heeft vooral te maken met het feit dat honingbijen eiwitrijk en voorspelbaar zijn en continu in en uit de kast vliegen. Dat maakt bijenkasten een aantrekkelijke jachtplek.
Bijen raken hierdoor verlamd door stress en angst, met als gevolg dat er geen voedsel meer het bijennest binnenkomt, waarna de populatie sterft. Het negatieve effect op wilde bijen is aanwezig, maar in mindere mate. Wel is bekend dat één hoornaar kolonie tot wel 11 kilo aan insecten kan opeten, waar inheemse soorten onder te lijden hebben.
De Aziatische hoornaar is van nature niet agressief richting mensen, maar kan, net als andere wespen, steken wanneer zij zich bedreigd voelt. Omdat deze soort groter is dan de gewone wesp, is ook de angel langer. Daardoor kan een steek pijnlijker aanvoelen, maar niet per definitie gevaarlijker zijn.
Aziatische hoornaar bestrijden op natuurlijke wijze
Ervaart u overlast van de Aziatische hoornaar, of wilt u de biodiversiteit helpen beschermen door deze efficiënte jager aan te pakken? Dan kan dat op een gifvrije en plaag specifieke manier.
De Aziatische hoornaar val van Insect Heroes is speciaal ontwikkeld om hoornaars gericht weg te vangen. De hoornaars vliegen de val in en kunnen deze vervolgens niet meer verlaten. Dankzij een specifieke lokstof voor hoornaars worden zij effectief aangetrokken, zonder dat andere nuttige insecten worden gevangen.
